Cách làm bài văn thuyết minh

Thảo luận trong 'Lý luận văn học và một số kiến thức cơ bản' bắt đầu bởi BlueSky, 16 Tháng hai 2010.

  1. BlueSky Moderator

    A. Tóm tắt kiến thức cơ bản:

    1. Khái niệm: Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông dụng trong đời sống nhằm cung cấp tri thức về: đặc điểm, tính chất, nguyên nhân…của các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên, xã hội bằng phương thức trình bày, giới thiệu, giải thích.

    2. Yêu cầu:

    - Tri thức trong văn bản thuyết minh phải khách quan, xác thực, hữu ích cho mọi người.

    - Văn thuyết minh cần trình bày chính xác, rõ ràng, chặt chẽ, hấp dẫn.

    3. Sự khác nhau giữa văn miêu tả và văn thuyết minh:

    Văn miêu tả

    + Có hư cấu tưởng tượng, không nhất thiết phải trung thành với sự vật, đối tượng….
    + Dùng nhiều so sánh, liên tưởng.
    + Mang nhiều cảm xúc chủ quan của người viết.
    + ít dùng số liệu cụ thể.
    VD: “Những đám mây trắng như bông đang tô vẽ cho nền trời bằng những hình thù lạ mắt. Nắng trong vắt như pha lê. Nắng xiên qua cây gỗ tếch ở vườn hoa phố Nguyễn Cao, rọi xuống và chạy lung tung quanh cái bàn ăn trưa của bốn cụ già…”

    Văn thuyết minh

    +Trung thành với đặc điểm của sự vật, đối tượng.
    + ít dùng so sánh, liên tưởng.
    + Đảm bảo tính khách quan, khoa học.
    + Dùng số liệu cụ thể.

    VD: “Hoa chuông cao từ 15- 20 cm. Hoa nhỏ có hình chuông, hương thơm, thân uốn cong, màu trắng hay hồng lợt. Hoa có thể sống trong bình từ 5- 7 ngày…”

    * Trong văn bản thuyết minh có thể kết hợp sử dụng yếu tố miêu tả, biện pháp nghệ thuật làm cho đối tượng thuyết minh được nổi bật, hấp dẫn.

    4. Phương pháp thuyết minh:

    a. Phương pháp nêu định nghĩa:

    VD: Giun đất là động vật có đốt, gồm khoảng 2500 loài, chuyên sống ở vùng đất ẩm.

    b. Phương pháp liệt kê:

    VD: Cây dừa cống hiến tất cả của cải của mình cho con người: thân cây làm máng, lá làm tranh, cọng lá chẻ nhỏ làm vách, gốc dừa già làm chõ đồ xôi, nước dừa để uống, để kho cá, kho thịt, nấu canh, làm nước mắm…

    c. Phương pháp nêu ví dụ:

    VD: Người ta cấm hút thuốc ở tất cả những nơi công cộng, phạt nặng những người vi phạm (ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 đô la, tái phạm phạt 500 đô la)

    d. Phương pháp dùng số liệu:

    VD: Một tượng phật ở Nhạc Sơn, Tứ Xuyên, Trung Quốc, cao 71m, vai rộng 24m, trên mu bàn chân tượng có thể đỗ 20 chiếc xe con”.

    e. Phương pháp so sánh:

    VD: Biển Thái Bình Dương chiếm một diện tích lớn bằng ba đại dương khác cộng lại và lớn gấp 14 lần diện tích biển Bắc Băng Dương là đại dương bé nhất.

    f. Phương pháp phân loại, phân tích:

    VD: Muốn thuyết minh về một thành phố, có thể đi từng mặt: vị trí địa lý, khí hậu, dân số, lịch sử, con người, sản vật…

    5. Cách làm bài văn thuyết minh:

    - Bước 1: + Xác định đối tượng thuyết minh.

    + Sưu tầm, ghi chép và lựa chọn các tư liệu cho bài viết

    + Lựa chọn phương pháp thuyết minh phù hợp

    + Sử dụng ngôn từ chính xác, dễ hiểu để thuyết minh làm nổi bật các đặc điểm cơ bản của đối tượng.

    - Bước 2: Lập dàn ý

    - Bước 3: Viết bài văn thuyết minh

    + Viết phần mở bài:

    Mở bài có nhiều phương pháp, nhưng có thể quy vào hai phương pháp chủ yếu là mở bài trực tiếp và mở bài gián tiếp.

    Ví dụ 1: Mở bài trực tiếp

    Chiêm Hoá, một huyện miền núi của tỉnh Tuyên Quang là nơi cư trú của nhiều dân tộc anh em như: Kinh, Tày, Dao, H’Mông, Sán Dìu…Tuy phong tục, tập quán khác nhau nhưng chung sống rất hoà thuận cùng nhau xây dựng quê hương ngày thêm tươi đẹp.

    Ví dụ 2: Mở bài gián tiếp.

    Là người Việt Nam ai cũng đã một lần nghe câu ca dao:

    Đồng Đăng có phố Kì Lừa
    Có nàng Tô Thị có chùa Tam Thanh

    Từ Hà Nội đi theo quốc lộ 1A, du khách ngồi trên xe ô tô khoảng 2 tiếng đồng hồ là đến địa phận Lạng Sơn. Qua dãy núi Kai Kinh rồi đến ải Chi Lăng thâm nghiêm hùng vĩ, những kì tích đó đã làm cho bao kẻ thù xưa nay khiếp sợ. Đường 1A trườn dài theo những triền núi ngút ngàn thông reo. Từng đoàn xe lớn nhỏ hối hả về xứ Lạng ẩn mình trong sương sớm. Qua khỏi đèo Sài Hồ là đến thị xã Lạng Sơn, vùng biên ải của Tổ quốc nơi quê hương của hoa thơm, trái ngọt và nhữnglàn điệu dân ca đặc sắc: Then, Sli, Lượn của các dân tộc Tày, Nùng, Dao.

    + Viết phần thân bài:

    Phần này thường gồm một số đoạn văn được liên kết với nhau thành một hệ thống nhằm giải đáp một số yêu cầu của đề bài.

    Viết đoạn văn trong văn bản thuyết minh nên tuân thủ theo thứ tự cấu tạo của sự vật, theo thứ tự nhận thức ( từ tổng thể đến bộ phận, từ ngoài vào trong, từ xa đến gần), theo thứ tự diễn biến sự việc trong một thời gian trước- sau; hay theo thứ tự chính phụ: cái chính nói trước, cái phụ nói sau.

    + Viết phần kết bài:

    Phần kết bài có thể nhấn mạnh một lần nữa đặc sắc của đối tượng giới thiệu- thuyết minh hoặc nêu một lời mời, một kiến nghị, hoặc một ấn tượng mạnh mẽ nhất về đối tượng đó.

    Ví dụ 1: Hiện tại và tương lai, Chiêm Hoá là một điểm du lịch thu hút rất nhiều khách tham quan. Hãy đến với Chiêm Hoá để dự hội Lồng Tông tổ chức vào ngày mùng 8 tháng giêng hàng năm, thăm đền Bách Thần, đền Đầm Hồng. Vào mùa hè các bạn có thể đi du ngoạn thác Bản Ba và đặc biệt chúng ta sẽ được thăm khu di tích lịch sử Kim Bình. Chúng ta sẽ thấy Chiêm Hoá đẹp biết nhường nào.

    B. Các dạng đề:

    1. Dạng đề 2 hoặc 3 điểm:

    Nhận biết yếu tố thuyết minh trong bài ca dao sau:
    Trong đầm gì đẹp bằng sen
    Lá xanh, bông trắng lại chen nhị vàng
    Nhị vàng, bông trắng, lá xanh
    Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn

    • Gợi ý : Yếu tố thuyết minh:

    Cấu tạo của hoa sen “Lá xanh, bông trắng, nhị vàng”

    2. Dạng đề 5 hoặc 7 điểm:

    Đề bài: Con trâu ở làng quê Việt Nam.

    * Mở bài:

    Giới thiệu chung về con trâu trong đời sống của người nông dân Việt Nam

    * Thân bài:

    - Nêu nguồn gốc, đặc điểm của con trâu

    VD: Trâu là động vật thuộc phân bộ nhai lại, nhóm sừng rỗng, bộ guốc chẵn, lớp thú có vú.

    Trâu Việt Nam có nguồn gốc từ trâu rừng thuần hóa, thuộc nhóm trâu đầm lầy. Lông màu xám, xám đen, thân hình vạm vỡ, thấp, ngắn, bụng to, mông dốc, bầu vú nhỏ, sừng hình lưỡi liềm. Có 2 đai màu trắng: dưới cổ và chỗ đầu xương ức. Trâu cái nặng trung bình 350-400 kg, trâu đực 400- 500 kg…

    - Vai trò, lợi ích của con trâu:

    • Trong đời sống vật chất:

    + Là tài sản lớn của người nông dân.
    + Là công cụ lao động quan trọng.
    +Là nguồn cung cấp thực phẩm, đồ mĩ nghệ, phân bón…

    • Trong đời sống tinh thần:

    + Con trâu gắn bó với người nông dân như người bạn thân thiết, gắn bó với tuổi thơ.
    + Con trâu có vai trò quan trọng trong lễ hội, đình đám ( hội chọi trâu ở Đồ Sơn (Hải Phòng), Hàm Yên, Chiêm Hoá (Tuyên Quang)…, hội đâm trâu (Tây Nguyên)…)

    * Kết bài:

    Khẳng định lại vai trò của con trâu trong đời sống hiện nay.

    C. CÁCH LÀM MỘT SỐ DẠNG ĐỀ VĂN THUYẾT MINH

    * Khi đối tượng thuyết minh là một đồ vật thì nội dung thuyết minh thường là:

    - Cấu tạo của đối tượng
    - Các đặc điểm của đối tượng
    - Tính năng hoạt động
    - Cách sử dụng, cách bảo quản
    - Lợi ích của đối tượng

    * Khi thuyết minh về một loài vật, nội dung thuyết minh thường là:

    - Nguồn gốc
    - Đặc điểm
    - Hình dáng
    - Lợi ích

    * Khi thuyết minh về một thể loại văn học, nội dung thuyết minh thường là:

    - Nêu một định nghĩa chung về thể thơ
    - Nêu các đặc điểm của thể thơ:
    + Số câu, chữ.
    + Quy luật bằng trắc.
    + Cách gieo vần.
    + Cách ngắt nhịp.
    + Cảm nhận về vẻ đẹp, nhạc điệu của thể thơ.

    *Khi đối tượng thuyết minh là một danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, thì nội dung thuyết minh thường là:

    - Vị trí địa lí.
    - Những cảnh quan làm nên vẻ đẹp đặc sắc của đối tượng.
    - Những truyền thống lịch sử, văn hoá gắn liền với đối tượng.
    - Cách thưởng ngoạn đối tượng.

    *Khi đối tượng thuyết minh là một danh nhân văn hoá thì các nội dung thuyết minh thường là:

    - Hoàn cảnh xã hội.
    - Thân thế và sự nghiệp.
    - Đánh giá xã hội về danh nhân .

    Lưu ý : Trong các phần trên, phần thân thế, sự nghiệp chiếm vai trò chủ yếu, có dung lượng lớn nhất trong bài viết.

    *Khi giới thiệu một đặc sản thì nội dung thuyết minh thường là:

    - Nguồn gốc, ý nghĩa tên gọi món ăn, đặc sản.
    - Đặc điểm riêng của món ăn, đặc sản: dáng vẻ, màu sắc, hương vị.
    - Cách thức chế biến, thưởng thức.

    Các dạng đề:

    1. Dạng đề 2 hoặc 3 điểm:

    Đề bài: Viết một đoạn văn ngắn giới thiệu món Cơm lam quê em.

    Gợi ý:

    - Cơm lam là một món ăn dân dã, quen thuộc của người miền núi phía Bắc

    - Cách làm: Cho gạo đã vo vào ống nứa (tre) non, cuộn lá chuối hay lá dong nút chặt, chất củi đốt. Phải đốt đều đến khi vỏ nứa cháy thành lớp than mỏng là cơm chín.

    Cách thưởng thức: nếu ăn ngay chỉ việc chẻ ống nứa ra. Nếu muốn để dành thì dùng dao róc hết lớp nứa bị cháy chỉ để lại lớp vỏ trắng…

    - Hiện nay Cơm lam còn trở thành đặc sản trong nhà hàng, khách sạn.

    2. Dạng đề 5 hoặc 7 điểm:

    Đề bài: Thuyết minh về một loài hoa trong ngày tết cổ truyền của dân tộc.

    *Gợi ý: xây dựng dàn ý chi tiết

    1.Mở bài:

    Giới thiệu chung về một loài hoa trong ngày tết cổ truyền của dân tộc (hoa đào)

    - Xuất hiện vào mùa xuân , trong sự vui tươi, náo nức của ngày tết.

    - Hoa đào là loài hoa đẹp, có sức sống mạnh mẽ, có ý nghĩa trong ngày tết cổ truyền của dân tộc- món ăn tinh thần không thể thiếu được của người Việt.

    2.Thân bài:

    - Đặc điểm chung của loài hoa: Hoa đào là loài hoa đặc trưng cho Hà Nội, biểu tượng cho mùa xuân và sức sống của miền Bắc

    - Phân loại các loài hoa: đào bích , đào phai, đào bạch…

    - Đặc điểm của hoa:

    + loài cây thân gỗ.
    + Nở vào mùa xuân.
    + Các loại hoa đào:

    Đào bích: Có hoa màu đỏ thẫm. Màu đỏ tượng trưng cho may mắn.

    Đào phai: Có màu hồng nhạt, sai quả, sai hoa, thường được trồng để lấy quả. Màu sắc trang nhã, kín đáo.

    Đào bạch: ít hoa, có màu trắng và tương đối khó trồng.

    - Ý nghĩa tinh thần của loài hoa: Mọi người chuộng chơi đào ngày tết vì hoa đào đem lại sự may mắn, phúc lộc đầu năm.

    - Tình cảm gắn bó với hoa đào…

    3.Kết bài:

    - Nhấn mạnh vẻ đẹp của hoa đào trong cuộc sống tinh thần của người Việt nói chung và bản thân nói riêng.

    - Hoa đào là biểu hiện những đức tính, tâm hồn cao đẹp của con người Việt Nam; góp phần tô điểm sắc xuân thêm vui tươi và đầm ấm.

    (Sưu tầm)
  2. Mydu_beauty New Member

    Ðề: Cách làm bài văn thuyết minh

    nói tóm lại, muốn làm văn thuyết minh, phải có sự hiểu biết tường tận về sự vật sự việc mình muốn thuyết minh, để dảm bảo thông tin mình đưa ra phải chính xác, dễ hiểu, để người đọc dễ hiểu!
    BlueSky thích bài này.
  3. quanluu209 New Member

    Kiếm Hồn Chi Nhận là một game di động thuộc loại thể nhập vai với cơ chế chiến đấu hành động với các đòn combo dài theo phong cách màn hình ngang đơn giản. Đồ họa trong trò chơi đi theo hướng 2D đơn giản, các nhân vật cũng như hình nền, map được thiết kế đậm chất châu Âu thời trung thế kỉ. Điểm nhấn trong game chính là những phim vo thuat chiêu thức có hiệu ứng khôn xiết ấn tượng và đẹp mắt.

Chia sẻ trang này